God behandling = meir pengar

Per KarlsenTenk deg at behandlinga du får viss du får hjerneslag, er med på å avgjere kor mykje pengar sjukehuset ditt får. Dette heiter kvalitetsbasert finansiering, og kjem snart til eit sjukehus nær deg.

Av Per Karlsen, økonomi- og finansdirektør i Helse Vest RHF

Filosofien bak er å ta behandlingskvalitet på alvor. Så på alvor at det skal påverke økonomien til eit sjukehus om dei ikkje leverer gode nok resultat på pasientbehandlinga.

I første omgang er det 29 ulike kvalitetsindikatorar som inngår i ordninga med kvalitetsbasert finansiering. Dette er høgst ulike parameter som alle har det til felles at dei seier noko om kor greitt eller ugreitt det er å vere pasient ved sjukehuset. Eksemplar er talet på korridorpasientar og på avlyste operasjonar, omfanget av fødselsrifter, ventetid på behandling ved tjukktarmskreft og overleving etter hjerneslag.

La det vere sagt: Kvalitetsbasert finansiering er i første omgang ei prøveordning i tre år. Det er mange gode grunnar for å belønne og motivere for gode behandlingsresultat. Vi veit at det å måle noko er prestasjonsfremjande i seg sjølv. Og konkurransar kan som kjent vekkje vinnarinstinktet i dei fleste av oss. Men ei slik insentivordning kan sjølvsagt også ha uventa – og uønskte – resultat.

For eksempel, vil vi bli så fokuserte på dei resultata som blir målte at vi ikkje presterer like godt på andre område? Vil det bli for store forskjellar i kor mykje pengar sjukehusa får i forhold til kor gode resultat dei har? Det er nemlig lagt opp til at «the winner takes it all». Med andre ord, den som har best resultat har mest å vinne økonomisk. Det spelar lita rolle om det er hårfine marginar som skil deltakarane. Og kva gjer vi viss nokon kjem skikkelig dårlig ut av konkurransen?

Ei anna utfordring er kvaliteten på målingane våre. Veit vi at sjukehusa kan rapportere godt nok på dei ulike indikatorane? Og rapporterer dei likt? Det er som kjent lite hensiktsmessig å samanlikne eple og pærer sjølv om begge delar er frukt.

Det er truleg uansett klokt å plassere ansvaret for finansieringa der pasientbehandlinga skjer – og der grunnlaget for kvalitetsindikatorane blir lagt. Det er ikkje ulogisk at nærleik her er fornuftig. Og ein kan jo håpe at det skal gi eit ekstra dytt til fokuset på kvalitet.

Kvalitetsbasert finansiering er forresten ikkje berre ein konkurranse mellom sjukehusa som vi i det regionale føretaket skal bruke i budsjettarbeidet. Også helseregionane vil bli belønna etter dei samla prestasjonane til føretaka våre, når vi får pengar frå Helse- og omsorgsdepartementet.

Ei lita avsløring til slutt: Det ser foreløpig ikkje ut til at kvalitetsbasert finansiering vil svi på pungen: Helseføretaka våre vil få om lag det same som før. Vi skal likevel ikkje ta det i bruk før 2015. Så får vi heller bruke dette året til å venne oss til filosofien – og i mellomtida jobbe for å auke forståinga for ordninga blant dei som arbeider med andre ting enn målingar, indikatorar og modellar.

Per Karlsen

Rettvis fordeling av inntekter – er det mogleg?

Per KarlsenAlle sjukehus treng pengar til å behandle pasientar – men kor stor del av kaka er det rimeleg å gi til kvart helseføretak? Og på kva grunnlag? I Helse Vest blir fordelinga av 20 milliardar helsekroner nå gått gjennom på nytt.

«Darr e nok av de som telle på tal
som får sannhed ud som sum med desimal
Darr e nok av de som ikkje syns det e lett
som bare riste på håve når de ikkje vett»

frå ”De umulige”, Sigvart Dagsland/Gunnar Roalkvam

20 milliardar er ufatteleg mange kroner. Tenk på pengehaugen som kakestykke, så blir utfordringa vår tydelegare: Staten har gitt Helse Vest ei kake som skal delast ut til fire helseføretak (Førde, Bergen, Fonna og Stavanger). Spørsmålet er: Kor stort stykke er det rimeleg at kvart helseføretak får? Svaret: Det kjem an på kven du spør.

For å kome fram til ei inntektsfordeling som blir akseptert over heile Vestlandet, samarbeider fag- og økonomidirektørar frå alle helseføretaka denne våren om ein ny inntektsmodell. Eller meir presist, med ei revidering av inntektsmodellen frå 2009. Fordi behandlingstilbodet, medisinsk teknologi og demografien på Vestlandet er i rask endring, er modellen allereie moden for ei oppgradering. Betre datamateriale frå sjukehusa gir oss dessutan eit betre grunnlag å byggje analysane på, enn for få år tilbake.

Målet for utvalet som nå reviderer inntektsmodellen, er å fordele 20 milliardar kroner så rettferdig som mogleg mellom dei fire helseføretaka. Til grunn ligg faktabaserte analyser av behov i befolkninga, tufta på statistikk om befolkningsstørrelse, alderssamansetning og sosiale tilhøve. Føretaka har også høgst ulike føresetnader for drift, blant anna grunna ulik busettingsgeografi og ulik grad av spesialisering ved sjukehusa. Nytt denne gongen er at vi forsøker å sjå nærare på utgifter knytt til ambulansar og pasienttransport. Alt saman for å sikre befolkninga same omfang og kvalitet i behandlingstilbodet uansett kor på Vestlandet dei bur.

Kvifor er så inntektsmodellen så viktig at han utløyser kroneteljing og finrekning år om anna? For å kunne gjere nødvendige investeringar, er det avgjerande at det enkelte helseføretaket har eit kostnadsnivå som ikkje overstig inntektene. Men samanliknar vi rekneskapa for dei fire helseføretaka våre, viser botnlinjene per i dag store utslag. Årsakene er samansette, men over tid er situasjonen lite tilfredsstillande for alle involverte. For vidare utvikling av spesialisthelsetenesta på Vestlandet er det vesentleg at alle føretaka skapar seg handlingsrom til investeringar gjennom økonomiske overskot på drifta. Denne innsikta ligg til grunn for arbeidet vi no gjer med inntektsmodellen.

Kva fasiten blir for sjukehusa i ditt helseføretak, er venta å vere klart 15. mai. Då skal den nye inntektsmodellen ut på høyring – forhåpentleg til bifall frå heile Vestlandet.

Vennleg helsing
Økonomi- og finansdirektør Per Karlsen, leiar av arbeidet med ny inntektsmodell for Helse Vest.

Godt nytt samhandlingsår!

Per KarlsenVi skriv 2012 og med nyttårsfeiringa gjekk også startskotet for ei av dei største helsereformene i Noreg nokosinne. Samhandlingsreforma skal gjere avstanden mellom pasient og behandlingstilbod kortast mogleg.

Av Per Karlsen, økonomi- og finansdirektør Helse Vest

Gradvis vil kommunehelsetenesta få større ansvar for behandling og oppfølging som tidlegare låg hos spesialisthelsetenesta.

Reformer og endringar rokkar ved det trygge og kjente. Samhandlingsreforma er ikkje noko unntak. Men kommunar som vel å møte reforma offensivt med auge for moglegheiter vil ha mykje å vinne, både økonomisk og i ønsket om å tilby innbyggjarane trygge og gode helsetenester nært heimen.

Reforma er omfattande og utfordrande, men ikkje minst ei gyllen moglegheit for kommunane til å byggje opp trygge og gode helsetilbod for innbyggjarane. For med auka ansvar følgjer også meir midlar. I 2012 overfører staten 5,6 milliardar kroner til kommunane for å sikre dei handlingsrom til å løyse nye oppgåver.

I starten vil nok ein stor del av desse pengane gå til betaling for tenester ved sjukehusa, då ein konsekvens av reforma er at kommunane får betalingsansvar for pasientar. Betalingssystemet kan samanliknast med betaling for straum. Kommunane betaler ein fast sum i månaden til det regionale helseføretaket, men sluttrekninga blir først klar når året er omme. Då vil kommunar som har kjøpt meir helsetenester enn estimert få ei tilleggsrekning, mens kommunar som har kjøpt lite helsetenester få tilbakebetalt pengar.

Ordninga er meint som eit incitament til kommunane i arbeidet med å utvikle helsetilbodet lokalt. Eit godt utbygd kommunalt helsetilbod vil redusere behovet for å kjøpe tenester frå spesialisthelsetenesta.

No i byrjinga kan det vere vanskeleg for kommunehelsetenesta å vite kvar skoen trykkjer, men Helsedirektoratet lanserer om kort tid ein informasjonsportal som skal hjelpe kommunane i arbeidet med å spisse tilbodet der behova er størst. Portalen vil gi informasjon om kva for helseplager som dominerer blant innbyggjarane, slik at det blir enklare for kvar enkelt kommune å tilpasse helsetilbodet eigne innbyggjarar.

Resultatet blir at fleire pasientar får behandling nær heimen og kommunen får frigjort meir samhandlingsmidlar for å utvikle den kommunale helsetenesta ytterlegare.

Og det er jo til det beste for alle.

Helsing Per Karlsen

Ute å køyre

Per KarlsenSpørsmål: Kor langt kan du køyre taxi for 186 millionar kroner? Svar: Særs mye kortare enn i buss.

Av Per Karlsen, økonomidirektør Helse Vest RHF

Så du trur at ambulansen med ulande blålys er den vanlegaste framkomstmåte for pasientar på veg til sjukehus? Tru om att. Pasientar flest køyrer taxi.

For sjukehusa er taxien eit fleksibelt transporttilbod vi tek i bruk når det trengst og der det trengst. For pasienten er drosjereisa behageleg og effektiv. Men taksameteret spinn fort. Det akselererer, faktisk. I fjor brukte Helse Vest 186 millionar kroner på pasient-taxi – og for kvart år skyt takstane veldig mye raskare til vêrs på Vestlandet enn andre stader. Her er kva Riksrevisjonen fann i fjor:

  • Takstane innanfor Helse Vest ligg 29 prosent over landssnittet.
  • Frå 2007 til 2009 auka utgiftene til pasienttransport fire gonger meir i Helse Vest enn i Helse Nord.

I Helse Førde, helseføretaket vårt med lengst avstandar, færrast folk og minst konkurranse om kundane, bruker kvar innbyggar i snitt 543 kroner på pasienttaxi. I Helse Bergen såg ein seg nyleg tvungen til å avlyse ein priskonkurranse: Målt mot førre avtale var kilometerprisane i snitt dobla, og minsteprisen var auka med 414 prosent.

Konkurransen i taxinæringa er tydeleg ikkje tøff nok. Så kva gjer vi i Helse Vest? Satsar kollektivt!

Etter at sjukehusa for tre år sidan overtok ansvaret for refusjon av pasienttransport frå NAV, har vi rydda unna langdryg saksbehandling. No står vi klare til å ta neste steg: Vidareutvikle pasienttransporten slik at han sluker færre millionar. Helsekronene skal som kjent helst nyttast til å behandle pasientane, ikkje transportere dei.

”Helsekronene skal som kjent helst nyttast til
å behandle pasientane, ikkje transportere dei”

I hjulspora til Helse Midt-Noreg, startar vi over nyttår opp eit prosjekt der målet er betre pasienttransport og akseptable kostnader. I Midt-Noreg har ein stadvis flytta ein stor del av pasienttransporten frå taxi over på minibuss. Når eitt kjøretøy og ein sjåfør fraktar fleire pasientar i slengen, gir det seg sjølv at kostnadene per pasient stuper.

Rett nok krev samkøyring i minibuss ei heilt anna planlegging av reisene enn i dag, men dette kan kombinerast med effektivisert saksbehandling av refusjon og bestilling.

Kva følgjer endringane får for pasienten? Vidare utsyn, selskap i passasjersetet – og om bussjåførane på Vestlandet er like serviceinnstilte som i Midt-Noreg: Fersk avis og varm kaffi.

God tur heim frå sjukehuset!

Økonomidirektør Per Karlsen, Helse Vest RHF.