Betre kreftbehandling undervegs

Baard-Christian SchemPartikkelterapi kan gi betre strålebehandling til heile 1 500 kreftpasientar kvart år. Sist oktober fekk Helse Vest i oppdrag å leie utgreiinga av eit partikkelterapisenter i Noreg.

Av Baard-Christian Schem, fagdirektør i Helse Vest

Kva er partikkelterapi? Ved stråleterapi sender ein normalt røntgenstråling som består av foton med veldig høg energi inn i pasienten, mot svulsten. Om ein i staden stråler med proton, eller tunge partiklar, slik som kjernar frå karbon-atom, får ein fordelt strålinga betre, slik at ein får mindre dose til friskt vev eller høgare dose til svulsten.

Vi har kjent til denne verknaden lenge, så kvifor har vi ikkje tatt i bruk partikkelterapi tidlegare? Svaret er at ein til no har trengt store og kompliserte anlegg, og at mange tekniske løysingar som leier og fordeler vanleg stråling på rett veg inn i pasienten ikkje har vore tilgjengeleg for partikkelterapi. Samtidig har vanleg strålebehandling hatt ei dramatisk forbetring dei siste åra. Ein har utvikla avanserte teknikkar for å gi behandling med skreddarsaum tilpassa til kvar enkelt pasient. Så langt har det derfor vore mest å vinne på å forfine den vanlege strålebehandlinga vi kjenner best i dag.

Men no er dette i endring. Sjølv om anlegg for partikkelterapi framleis vil vere store og kompliserte, er teknologien i rask utvikling. Det betyr at den potensielle nytta av å bruke partiklar kan bli verkelegheita. På kort sikt er dette mest aktuelt ved bruk av proton, mens det er behov for langt meir basal forsking før ein fullt ut kjenner til nytta av å bruke tyngre partiklar, slik som karbonkjerner.

I oktober 2012 ga Helse- og omsorgsdepartementet Helse Vest oppdraget å leie arbeidet med å planlegge eit norsk senter for partikkelterapi. Planen blir laga saman med dei andre regionale helseføretaka og Helsedirektoratet. Fysikarar frå universiteta i Bergen og Oslo er også med i arbeidet. Fagfolk med innsikt både i strålemedisin, medisinsk fysikk og kjernefysikk har gått grundig igjennom internasjonal litteratur, og besøkt eksisterande anlegg for partikkelterapi, nye anlegg under bygging og aktuelle leverandørar av utstyr.

Sjølv i månadene etter at planlegginga starta har det skjedd ei rask teknologisk utvikling, der anlegg for protonbehandling blir mykje mindre, rimelegare og teknisk enklare å drive. Dette blir sjølvsagt tatt med i planlegginga. Totalt snakkar vi om investeringar i størrelsen halvannan til to milliardar kroner.

Slett ikkje alle pasientar er tente med å få behandling med proton. Den behandlinga vi driv med i dag, med foton, gir hos mange eit svært godt resultat. Men langtidskadar etter stråling utviklar seg over år og tiår. Særleg for dei yngre pasientane, som kan gjerast friske med stråleterapi, og som etter behandlinga kan utvikle langtidsskadar over fleire tiår, er det viktig å gjere desse skadane så små som mogleg. Det er særleg desse gruppene, omlag 1500 pasientar årleg i Noreg, som er aktuelle for behandlinga vi greier ut no.

Planen som blir lagt fram denne sommaren skal ikkje konkludere om det skal byggast eit anlegg for partikkelbehandling, kva eit anlegg skal innehalde eller kva tekniske løysingar ein skal velje. Planen skal beskrive av kva moglege oppdaterte løysingar som finst, korleis dei kan realiserast, kva nytte dette kan ha for pasientane, og berekne kva de ulike løysingane vil koste. Rapporten skal danne grunnlaget for politiske avgjersler både om ein skal bygge anlegg, og i så tilfelle, kva løysingar ein skal velje.

Frå Helse Vest har vi ei oppgåve: Å levere eit best mogleg underlag for riktige avgjersler, som uansett vil ha store konsekvensar for pasientar og sjukehus.

Ha ein fin veke!

Helsing Baard-Christian

Legg igjen en kommentar

Fyll inn i feltene under, eller klikk på et ikon for å logge inn:

WordPress.com-logo

Du kommenterer med bruk av din WordPress.com konto. Logg ut / Endre )

Twitter picture

Du kommenterer med bruk av din Twitter konto. Logg ut / Endre )

Facebookbilde

Du kommenterer med bruk av din Facebook konto. Logg ut / Endre )

Google+ photo

Du kommenterer med bruk av din Google+ konto. Logg ut / Endre )

Kobler til %s